Με τον πρόσφατο νόμο 5221/2025 (ΦΕΚ Α΄ 133/28-7-2025) εισάγονται σημαντικές αλλαγές στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ). Στόχος του νομοθέτη είναι η επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης, που επιχειρείται κυρίως με τη σύντμηση προθεσμιών αλλά και τη μεταφορά μέρους δικαστικής ύλης σε συμβολαιογράφους και δικηγόρους. Τέτοιες περιπτώσεις αποτελούν, μεταξύ άλλων, οι νέες ρυθμίσεις σχετικά με τη δημοσίευση διαθηκών από συμβολαιογράφους και την έκδοση διαταγών απόδοσης μισθίου από δικηγόρους. Ειδικότερα:
Ι. ΔΙΑΘΗΚΕΣ
Με το νέο νόμο, εν τέλει δεν προχώρησε η κατάργηση των ιδιόγραφων διαθηκών, σε αντίθεση με όσα αρχικά είχαν συζητηθεί, εισήχθησαν ωστόσο σημαντικές αλλαγές στη διαδικασία δημοσίευσης διαθήκης και κήρυξης της ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας ώστε να διασφαλίζεται η γνησιότητα της βούλησης του διαθέτη και να αποτρέπονται αντιδικίες μεταξύ των κληρονόμων.
Α. Χρόνος εφαρμογής των διατάξεων
Οι νέες διατάξεις περί διαθηκών τίθενται σε εφαρμογή από 1η Νοεμβρίου 2025 με κρίσιμο το χρόνο θανάτου του διαθέτη. Σε περίπτωση θανάτου μετά την 1η.11.2025, αρμοδιότητα θα έχουν οι συμβολαιογράφοι, ενώ σε περίπτωση θανάτου πριν από την 1η.11.2025, αρμοδιότητα εξακολουθούν να έχουν τα Πρωτοδικεία.
Επιπλέον, σύμφωνα με το αρ. 126 παρ. 3 του Ν. 5221/2025 «Από τη 16η.9.2026, ημέρα πλήρους λειτουργίας της βάσης δεδομένων (με τα δεδομένα και έγγραφα) εντός του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων Πολιτικής και Ποινικής Δικαιοσύνης όλες οι δημοσιεύσεις και εκδόσεις πιστοποιητικών, ανεξάρτητα από τον χρόνο θανάτου, γίνονται από τους συμβολαιογράφους». Επομένως, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει τεθεί σε λειτουργία η εν λόγω βάση δεδομένων, για κάθε ζήτημα δημοσίευσης διαθήκης ή έκδοσης πιστοποιητικού, ανεξαρτήτως χρόνου θανάτου του διαθέτη, από 16-9-2026 κι εφεξής, καθίστανται αποκλειστικά αρμόδιοι οι συμβολαιογράφοι.
Β. Δημοσίευση διαθήκης
Η δημοσίευση της διαθήκης είναι η διαδικασία με την οποία γνωστοποιείται επίσημα το περιεχόμενό της, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη και η γνησιότητα αυτής και να καταστεί δυνατή η εκτέλεση των διατάξεών της. Μέχρι σήμερα η δημοσίευση γινόταν με εμφάνιση της διαθήκης ενώπιον του Πρωτοδικείου (πρώην Ειρηνοδικείου) του τόπου της τελευταίας εν ζωή κατοικίας του διαθέτη ή της διαμονής του αιτούντος.
Σύμφωνα με το άρθρο 808 ΚΠολΔ, όπως τροποποιήθηκε και θα ισχύει από 1η Νοεμβρίου 2025, η διαδικασία αλλάζει. Η δημοσίευση δεν θα πραγματοποιείται πλέον στο Πρωτοδικείο, αλλά ενώπιον συμβολαιογράφου. Ολόκληρη η διαθήκη θα καταχωρίζεται σε πρακτικό, το οποίο συντάσσει και υπογράφει ο συμβολαιογράφος, βεβαιώνοντας τυχόν εξωτερικά ελαττώματά της. Το πρακτικό αυτό θα καταχωρίζεται στο νέο Μητρώο Διαθηκών, μια ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα για τη δημοσίευση διαθηκών. Το πρωτότυπο έγγραφο της διαθήκης θα τηρείται στο αρχείο του συμβολαιογράφου.
Γ. Κήρυξη κυρίας διαθήκης
Η κήρυξη της ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας είναι η δικαστική πράξη με την οποία το αρμόδιο Μονομελές Πρωτοδικείο, μετά από αίτηση όποιου έχει έννομο συμφέρον, αναγνωρίζει ότι η συγκεκριμένη ιδιόγραφη διαθήκη είναι γνήσια, έγκυρη και ισχυρή ως η τελευταία βούληση του διαθέτη. Ιδιόγραφη διαθήκη που δημοσιεύτηκε και κηρύχθηκε κύρια τεκμαίρεται γνήσια, αν επί πέντε χρόνια από τη δημοσίευσή της δεν αμφισβητήθηκε δικαστικά η γνησιότητά της.
Σύμφωνα με το νέο Άρθρο 808Α ΚΠολΔ, η κήρυξη δημοσιευθείσας διαθήκης ως κύριας, θα γίνεται με πράξη του συμβολαιογράφου, ο οποίος προέβη στη δημοσίευση αυτής. Στην περίπτωση αυτή, ο αιτών την κήρυξη παρίσταται μετά πληρεξουσίου δικηγόρου και με δύο (2) μάρτυρες, οι οποίοι βεβαιώνουν τη γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής του διαθέτη.
Ωστόσο, όταν με ιδιόγραφη διαθήκη ορίζεται αποκλειστικός κληρονόμος πρόσωπο που δεν είναι σύζυγος του διαθέτη ή δεν έχει με τον διαθέτη συγγενική σχέση τουλάχιστον τέταρτου βαθμού, ο αιτών υποχρεούται πλέον να προσκομίζει στο συμβολαιογράφο γραφολογική πραγματογνωμοσύνη, προκειμένου να αποδεικνύεται η γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής του διαθέτη. Στην περίπτωση αυτή, το πρακτικό δημοσίευσης κοινοποιείται από τον συμβολαιογράφο στο ελληνικό Δημόσιο το αργότερο δέκα (10) ημέρες από την επομένη της κήρυξης της διαθήκης ως κυρίας.
ΙΙ. ΔΙΑΤΑΓΗ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΜΙΣΘΙΟΥ
Μία άλλη καινοτομία του νέου ΚΠολΔ είναι η δυνατότητα έκδοσης διαταγής απόδοσης μισθίου σε περίπτωση λήξης της διάρκειας της μίσθωσης.
Α. Ισχύον καθεστώς
Μέχρι σήμερα, ο εκμισθωτής μπορούσε να αιτηθεί την έκδοση διαταγής απόδοσης μισθίου από το αρμόδιο Πρωτοδικείο μόνο όταν υφίσταται ενεργή μισθωτική σχέση και ο μισθωτής καθυστερεί υπαίτια στην καταβολή του μισθώματος. Αντίθετα, σε περίπτωση λήξης της σύμβασης μίσθωσης ή σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση, ο εκμισθωτής όφειλε να επιδιώξει την απόδοση του ακινήτου του μέσω της πιο χρονοβόρας και δαπανηρής διαδικασίας της αγωγής απόδοσης μισθίου.
Β. Διαταγή απόδοσης μισθίου από 1/1/2026
Το υπάρχον καθεστώς έρχεται να μεταρρυθμίσει ο νομοθέτης με τα αρ. 72 και 73 του Ν. 5221/2025. Από 1η Ιανουαρίου 2026 προστίθεται η δυνατότητα έκδοσης διαταγής απόδοσης μισθίου λόγω παρέλευσης του ορισμένου χρόνου της σύμβασης μίσθωσης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή καταρτίζεται εγγράφως. Τόσο στην περίπτωση της υπαίτιας καθυστέρησης στην καταβολή του μισθώματος, όσο και στην περίπτωση παρέλευσης του ορισμένου χρόνου διάρκειας, η διαταγή θα εκδίδεται από δικηγόρο που θα διορίζει από ειδικό κατάλογο το Δικαστήριο.
Ειδικότερα, για την έκδοση διαταγής απόδοσης μισθίου λόγω παρόδου του χρόνου διάρκειας της μίσθωσης, πρέπει να πληρούνται οι εξής προϋποθέσεις:
- να έχει συμφωνηθεί ορισμένου χρόνου διάρκειας μίσθωση και η σύμβαση να έχει καταρτιστεί εγγράφως, με τρόπο που να αποδεικνύεται ο χρόνος έναρξης ή η λήξη της.
- να επιδοθεί από τον εκμισθωτή εξώδικη πρόσκληση απόδοσης του μισθίου, τουλάχιστον τρεις (3) μήνες πριν από την παρέλευση του ορισμένου χρόνου διάρκειας της μίσθωσης.
Ξεχωριστή πρόβλεψη υπάρχει και για μισθώσεις που έχουν καταστεί αορίστου χρόνου μετά την πάροδο του ορισμένου χρόνου διάρκειάς τους. Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται η επίδοση εξώδικης πρόσκλησης τουλάχιστον τρεις (3) μήνες πριν από την επίδοση της διαταγής απόδοσης.
Η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης της διαταγής απόδοσης του μισθίου μπορεί να αρχίσει μετά την παρέλευση δύο (2) μηνών από την επίδοση της διαταγής στον μισθωτή.
Με την εισαγωγή του νέου θεσμού, ο εκμισθωτής αποκτά τη δυνατότητα ταχύτερης και πιο οικονομικής ανάκτησης της κατοχής του μισθίου, σε σύγκριση με την διαδικασία της αγωγής απόδοσης, η οποία μπορεί να απαιτούσε χρόνια για να λάβει χώρα η πραγματική αποχώρηση του μισθωτή και εκκένωση του μισθίου. Η διαδικασία της διαταγής είναι απλουστευμένη, άμεση και λιγότερο επιβαρυντική για τα μέρη και τα Δικαστήρια.
Πρέπει εντούτοις να σημειωθεί ότι η νέα διάταξη δεν ρυθμίζει ρητώς τι ισχύει στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η επίδοση της εξώδικης πρόσκλησης για απόδοση του μισθίου λαμβάνει χώρα σε χρονικό διάστημα μικρότερο των τριών (3) μηνών πριν από τη λήξη της μίσθωσης ή όταν, μετά τη λήξη της, ο εκμισθωτής εναντιώνεται στην παραμονή του μισθωτή, με συνέπεια η σύμβαση να μην καθίσταται αορίστου χρόνου. Στις περιπτώσεις αυτές, ανακύπτει νομικό κενό, το οποίο καλείται να απαντήσει ο νομοθέτης έγκαιρα με νέες παρεμβάσεις ή να το καλύψει η νομολογία.
ΙΙΙ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Οι αλλαγές που φέρνει ο νέος ΚΠολΔ φαίνεται πως είναι προς τη σωστή κατεύθυνση και δίνουν βήμα προς μια δικαιοσύνη πιο γρήγορη, πιο προσιτή και πιο σύγχρονη. Από τις διαθήκες μέχρι τις μισθώσεις, ο ρόλος των συμβολαιογράφων και των δικηγόρων ενισχύεται, μειώνοντας τις χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες. Το στοίχημα είναι η ομαλή εφαρμογή και η κάλυψη των “γκρίζων ζωνών” έτσι ώστε να επέλθει ουσιαστική διευκόλυνση στην καθημερινότητα των πολιτών και στην απονομή της δικαιοσύνης.